Kies mij! Een grappig volkorenbroodje als zetje naar de gezonde keuze

Volkorenbrood is gezond! Dat weten de meeste ouders en kinderen wel. Toch blijft wit  brood aantrekkelijk. Met name kinderen houden niet altijd van de grovere structuur, de smaak en eventuele zaadjes van volkorenbrood. Kinderen motiveren door ze te vertellen dat volkorenbrood goed voor ze is, is een riskante strategie. Recent onderzoek onder kleuters laat zien dat voedsel als gezond aanprijzen een averechts effect kan hebben. Als je maar vaak genoeg zegt ‘dit is gezond’ staat dat uiteindelijk voor hen gelijk aan ‘dit is dus minder lekker’.

Marketeers in de voedingsmiddelenindustrie zijn succesvol in het verleiden van kinderen door gebruik te maken van aantrekkelijke kleuren, vormen, tekenfilmhelden op de verpakking en ‘gratis’ cadeautjes. Deze marketingtechnieken worden helaas vooral ingezet om ongezonde producten te promoten. Kunnen we deze marketingtechnieken ook inzetten om kinderen een duwtje in de goede richting geven zonder wit brood te verbieden? Deze duwtjes worden ook wel nudges genoemd. De nudging aanpak wordt als veelbelovend beschouwd, omdat het op een slimme manier probeert de keuze omgeving van mensen te veranderen zonder deze keuze te beperken.

Kan een grappige vorm van brood kinderen verleiden om voor volkoren te kiezen?

Om deze vraag te beantwoorden hebben we (onderzoekers FBR en MCB) een veldstudie opgezet tijdens het Nationaal Schoolontbijt. Dit hebben we gedaan in samenwerking met het Nederlands Bakkerij Centrum (NBC). Tijdens dit landelijke evenement eten kinderen een ontbijt in hun eigen klas op school. Twaalf scholen deden mee aan ons veldonderzoek, elk met drie tot vijf klassen (groep 5 tot en met 8). De resultaten zijn onlangs gepubliceerd in het tijdschrift BMC Public Health.

De broodjes in verschillende vormen

Kinderen kozen uit een assortiment van witte en volkorenbroodjes. De broodjes zagen er niet allemaal hetzelfde uit. Broodjes werden zowel in grappige als normale vorm aangeboden volgens een experimenteel ontwerp. In sommige klassen waren de volkorenbroodjes gebakken in een grappige vorm (visjes, handje of hartje), net als de witte broodjes. In andere klassen waren ofwel de volkoren broodjes ofwel de witte broodjes grappig. Als controle hadden een aantal klassen alleen de keuze uit normale wit- en volkorenbroodjes. Op deze manier konden we precies nagaan of kinderen in dezelfde mate overstag gaan voor een grappige vorm in het geval van wit en volkorenbrood.

Per klas werd bijgehouden hoeveel broodjes er werden gegeten. De kinderen aten gemiddeld bijna drie broodjes, waarvan de meerderheid (76%) bestond uit wit brood. Het goede nieuws is dat vorm wel invloed had op de keuze voor een volkorenbroodje. Een leuke vorm van het volkorenbroodje maakte dat de keuze voor volkorenbrood verdubbelde (van gemiddeld een half broodje naar bijna een heel broodje). Het vaakst gingen kinderen overstag voor volkorenbrood als het wittebrood een gewone vorm had en het volkoren een grappige.

 

Kinderen waren enthousiast over de broodjes en namen vaak uitgebreid de tijd om de leukste vorm te kiezen. Dit plezier in kiezen bleek ook uit de ingevulde vragenlijsten na afloop. Het gehele ontbijt smaakte zelfs wat lekkerder als er grappige broodjes te kiezen waren.

Deze studie laat zien dat kinderen positief reageren op onze nudge. Dit kan vooral waardevol zijn als we kinderen willen helpen om te wennen aan iets nieuws. Herhaaldelijk aanbieden kan er vervolgens voor zorgen dat kinderen volkorenbrood meer gaan waarderen en dat het eten van volkorenbrood een vertrouwde gewoonte wordt.

The dining table should be more than just a place for eating

A study of Brian Wansink and myself as co-author was published recently. The study shows that the dining environment itself is associated with weight status. It was picked up by several newspapers, such as the Los Angeles Times ('Mealtime rituals might make a difference in obesity, researchers say') and the Daily Mail Online ('Telly tubbies: Eating dinner in front of the TV 'makes you fatter than sharing a meal with family at the table').

Read the Cornell University's Press Release:

'Beyond plate size and calorie and carbohydrate counts, the war against obesity may have a better front – the dinner table. Eating dinner with kin (and without the TV on) is linked to lower body mass, reports a Cornell behavioral economist in the journal Obesity.

Families that eat together frequently – and stay seated at the table until everyone’s finished – have children with lower weights and Body Mass Index (BMI). This is especially strong with boys. Strong, positive socialization skills that dinners foster possibly supplant the need to overeat, explain the researchers. Mothers and fathers who talk meaningfully with children about their day at the dinner table also have lower BMIs.

“The ritual of where one eats and how long one eats seems to be the largest driver,” said Brian Wansink, professor in Cornell’s Dyson School of Applied Economics and Management and director of the Cornell Food and Brand Lab. He co-authored the study with Ellen Van Kleef, assistant professor at Wagening University, the Netherlands.

But families that eat dinner while watching television can turn chubby, as the researchers linked that to higher BMIs. “In fact, eating anywhere other than the kitchen or dining room was related to higher BMIs in both parents and in children,” said Wansink.

“By focusing on family dining rituals, this research departs from the more food-centric approaches. Dinner starts with meal preparation, and while being involved in meal preparation was unrelated to the BMI of young boys, it was positively correlated with the index of young girls,” said Wansink.

“Family meals and their rituals might be an underappreciated battleground to fight obesity.”

The study, “Dinner Rituals that Correlate with Child and Adult BMI,” was published online in Obesity, Oct. 1, and was funded by the Cornell Food and Brand Lab.'

Controversial marketing: The hidden empty calories in soft drink vendings machines at high schools

Last month, I visited a high school Open House with my almost 12 year old daughter. One of the staff members proudly told parents that the canteen only serves healthy foods. Good news. However, to my surprise I bumped into a soft drink vending machine in the hall way selling various sugary drinks (see picture).

Last week, a documentary about the powerful sugar and soft drinks lobby in the Netherlands opened my eyes (Zembla: De Zoete Verleiding). At 37 minutes into the documentary, a Dutch school principal states that the school earns about €19.000 each year thanks to a so-called 'pouring contract'. The school gives exclusive permission to sell soft drinks in vending machines in hallway or canteen ('pouring rights'). Although most revenues go to the soft drink company, for schools these contracts are very lucrative. It is a substantial source of revenue to pay for all kinds of extra school activities such as music and sports.

Since the 1990s, targeting schools has been an important strategic direction of soft drink companies. School children are a highly relevant group to continuously confront with brand logos and advertising. It is a great opportunity to create a new generation of loyal consumers. However, it is a questionable marketing practice. Perhaps schools underestimate the negative consequences of consuming soft drinks at a regular basis. If that is the case, they should wake up. A recent study among 641 Dutch school children showed that children given sugar-free drinks gained less weight than those given regular drinks with sugars. This study adds to the growing evidence that sugary soft drinks directly contribute to obesity among children. As such, soft drinks are the prototype of junk food.

Reversing the obesity problem requires immediate action. I am in favour of using psychological insights to nudge consumers towards healthier food choices. Subtly pushing children towards healthier choices, for example by making fruits and salad more accessible, is a promising way to go. Increasingly, vending machines include healthier options, such as water. However, as a consumer scientist and a mother, I wonder whether a nudge is strong enough. Soft drinks are a huge temptation compared to water. Water is less cool and tasty. Seeing 'everyone drinking it' may influence my daughter to leave her common sense behind. Moreover, that athlete at the display looks real good. As teenagers are in the process of learning to control themselves, they need strong support at home, but also at school. Add this to the substantial financial benefits for both the soft drink industry and schools and I believe that we strongly need to consider banning soft drinks in school vending machines.

Virtuele supermarkt studie: Kinderen kiezen voor lekker en vertrouwd

Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd stijgt het aantal kinderen met overgewicht. De omgeving waarin kinderen opgroeien speelt hierbij een belangrijke rol. De verleiding van ongezonde snacks ligt vaak op de loer. Fabrikanten van snacks versterken deze verleiding door te adverteren of gratis cadeautjes bij aankoop te beloven (denk aan een Happy Meal van McDonalds). Hierdoor krijgt een product meer aandacht van kinderen en neemt de vraag toe.

Kan deze marketingtechniek van een gratis cadeautje wellicht ook worden toegepast om kinderen een gezondere keuze te laten maken? Dat was de kernvraag van de studie die we uitgevoerd hebben binnen het KIGO project 'Lekker in je vel: een gezonde leefstijlontwikkeling bij kinderen'. Dit project werd uitgevoerd door een samenwerkingsverband van HAS Den Bosch en Wageningen Universiteit. Charlotte Petri voerde de studie uit als afstudeerproject.

Vlak voor de zomervakantie hebben 114 kinderen van groep 7 en 8 van de basisscholen De Springplank en de Ericaschool in Rhenen deelgenomen aan de studie. We vroegen hen boodschappen te doen in de virtuele supermarkt en daarna vlak bij de kassa nog een snack en een drankje voor zichzelf kiezen.


Een snack kiezen in de virtuele supermarkt

De deelnemers zagen echter niet allemaal hetzelfde schap. Ongeveer een derde van de deelnemers werd een plak tattoo beloofd bij keuze voor een product met oranje ster. Deze product-sterren waren bij hen te zien op de gezondere keuzes. Een andere groep deelnemers werd deze tattoo ook beloofd bij aankoop van 'ster-product', maar nu stonden de sterren op de minder gezonde producten. Een laatste groep deelnemers was de controlegroep; hen werd geen tattoo beloofd. De indeling van gezonde en minder gezonde snacks en drankjes baseerden we op de richtlijnen van het Voedingscentrum. 


Het schap waaruit kinderen hun keuze konden maken (sterren bij de gezondere keuze)

De meeste kinderen waren enthousiast over het 'winkelen' in de virtuele supermarkt ('Waar kan je deze game downloaden?'). Bijna de helft van de kinderen koos een gezonde snack en drankje. Ze waren hierbij niet gevoelig voor de gratis tattoo, of deze nu werd beloofd bij gezonde of ongezonde producten. Een mogelijke verklaring is dat kinderen wellicht te zeer gefocust waren op de opdracht en onder de indruk van de virtuele supermarkt en hoe deze te besturen. Hierdoor is de ervaring in de virtuele supermarkt misschien minder realistisch dan verwacht.

Ruim een vijfde van de kinderen die meededen had overgewicht. Dit percentage komt overeen met de landelijke cijfers van overgewicht onder 10 tot 12-jarigen. Hoewel kinderen met overgewicht vaker kozen voor een ongezondere snack, waren zij niet gevoeliger voor de belofte van een gratis tattoo dan kinderen zonder overgewicht. De keuze van kinderen werd vooral bepaald door de smaak van een product. Nieuwe producten werden zelden gekozen; onbekend maakt onbemind. Gezondheid is ook geen belangrijke reden om iets wel of niet te kiezen. Na afloop van de studie kregen alle kinderen als dank een velletje plak tattoos.

Al met al hebben we in deze studie veel geleerd over hoe een nieuwe onderzoeksmethode als een virtuele supermarkt het beste kan worden gebruikt om keuzes van kinderen beter te begrijpen. Wij willen De Springplank en De Ericaschool, maar vooral ook alle kinderen hartelijk danken voor hun medewerking aan de studie!

Tot slot, bekijk het filmpje hieronder waar te zien is hoe een deelneemster door de virtuele supermarkt loopt en haar keuze maakt.

A nudge that did not work: a virtual supermarket study among children to promote healthier snacking

Nudging consumers towards healthier food choices is still a hot topic. Drawing on psychology and behavioural economics, nudges are simple intervention strategies to move consumers towards healthier choices. This is done without banning foods products or telling consumers what to eat or avoid.

There are quite a few examples of successful nudges that help consumers in making better food choices. For instance, if consumers were asked to downsize their side dish, they ended up eating less in the study of Schwartz and colleagues. Still, there is a lot of debate about the usefulness of nudging. Consumers need more than a nudge, is the argument put forward by Lucy Handley. Lord Krebs recently argued in the Guardian that nudging alone will not convince people to do important things like lose weight. They both might be right, but at the same time I think it very useful to collect empirical evidence on the effectiveness of nudging.

Last Summer, we carried out a nudge study among 113 primary school children (10-12 years old) to encourage them to go for a healthier snack. We were inspired by the proven marketing tactic to offer a free gift with purchase (think of McDonald's Happy Meal). Typically, children are confronted with these free gifts on energy dense snacks. But would it be effective to use this classic marketing tactic to encourage children to switch to something healthier? That was the key question in our virtual supermarket study on which Charlotte Petri graduated last August.

We asked children to do some groceries in the virtual supermarket and select their own snack and drink near the checkout counter. This simulated supermarket of Wageningen University looks like a real supermarket with various shelves which display three-dimensional images of a wide range of products. The children could walk through the aisles of the store and put products in their virtual shopping cart.

Participant chooses a snack in the virtual supermarket

Participants did not see the same snack shelf, however. One third of all participants were confronted with a shelf poster that promised them a free gift (a tattoo) when they would buy a product with a star. These 'star products' were all healthier options as indicated by the Dutch Nutrition Centre. Another group were similarly promised the same gift, but now the star was attached to relative unhealthy snacks. The third group was the control group who did not get to see any promise of a free gift.

Snack shelf with poster promising free tatto gift with healthy 'Star' purchase

Most children were very enthusiastic about 'shopping' in the virtual supermarket ('Where can I download this game?'). Less than half of all children selected a healthy snack and drink. They were, however, not influenced by the promised free gift, regardless of the type of product to which the star was attached. It could be that the gift was not attractive enough, although a pre-test indicated differently. Another explanation is that children might have been too focused on the shopping task. In other words, they were too 'busy 'walking' through the shop, impressed by the new experience.

About one fifth of all participants was overweight. This percentage is similar to the percentage Dutch children who is overweight. Although overweight children more often tended to go for unhealthy snacks, they were not more sensitive to the free gift than normal-weight children. Children chose snacks based on familiarity and preference. Health was less important in their choice.

Overall, although the nudge was not effective in its present form, we learned a lot about the possibilities of the virtual supermarket for choice experiments with children. Have a look at the video, in which a participant walks through the supermarket and makes her snack choice.

Watch 3-year-old Lukas grazing snacks all day: A confronting Dutch childhood obesity awareness campaign

'Also happy with this environment?' is the question posed by the Dutch Nutrition Center in their new campaign. The video of this campaign is definitely worth watching.

Many children have poor eating habits which may lead to overweight and obesity. Children are constantly bombarded with unhealthy, high-caloric snacks and meals. As a result, children nowadays live in a so-called 'toxic food environment', a term invented by obesity researcher Kelly Brownell. 

Successful obesity awareness campaigns require careful consideration of the target group and a key relevant message. On the one hand, they need to make parents aware of the seriousness of the problem. On the other hand, they need to provide useful information and not stigmatize or shame overweight children. This is not simple, as shown by a failed and controversial US childhood obesity campaign.

I particularly like the final scene of the video in which Lukas refuses the healthy meal cooked by his parents. It is a very familiar scene for many parents, including myself. Have a look yourself!